Ձեր հարցերը՝ պատասխաններով։

Իմփինջմենթը նշանակում է, որ ձեռքը բարձրացնելիս թիակի ոսկրային ծայրի (ակրոմիոնի) և ռոտատոր մանժետի ջլերի միջև տարածությունը նեղանում է, և ոսկորը կարող է գրգռել ջիլը և դրա տակ գտնվող բուրսան։ Այն ցավ է առաջացնում ուսի առջևի կամ կողմնային մասում, ձեռքը գլխից վեր բարձրացնելիս, և հաճախ՝ գիշերային ցավ։ Այն հաճախ է հանդիպում լողորդների, նետողների և ռակետով սպորտաձևերի մարզիկների, ինչպես նաև գլխից վեր ձեռքերով աշխատող մարդկանց մոտ։ AAOS OrthoInfo

Բուժումը սկսվում է առանց վիրահատության. ակտիվության փոփոխություն, հակաբորբոքային դեղեր, ֆիզիոթերապիա՝ շարժունակությունը վերականգնելու, ապա մանժետը ամրապնդելու համար, և երբեմն՝ ստերոիդի ներարկում։ Վիրահատության օգտին ապացույցները սահմանափակ են։ Բրիտանական CSAW հետազոտության մեջ, որին մասնակցել են 313 մեծահասակներ, դեկոմպրեսիոն վիրահատությունը 6 ամիս անց միայն մի փոքր ավելի լավն էր, քան բուժման բացակայությունը, և տարբերությունն ավելի փոքր էր, քան հետազոտողների կողմից նշանակալի համարվող շեմը։ CSAW summary (NIHR)

Երիտասարդ պացիենտների մոտ հիմնականում լինում են վնասվածքներ և գերծանրաբեռնվածությունից առաջացած խնդիրներ։ Գլխից վեր ձեռքով աշխատող մարզիկների և աշխատողների մոտ զարգանում են իմփինջմենթ և ջլերի գրգռում։ Ընկնելը կամ բախումը կարող է առաջացնել ուսի հոդախախտ, իսկ մեկ անգամ դուրս եկած ուսը հակված է նորից դուրս գալու. կարող են պատռվել կապանները կամ հոդաշրթունքը (հոդափոսի եզրը)։ Երիտասարդ մեծահասակների մոտ ռոտատոր մանժետի պատռվածքներն ավելի հաճախ առաջանում են վնասվածքից, քան մաշվածությունից։ OrthoInfo: instability · OrthoInfo: rotator cuff tears

Բուժումը սովորաբար սկսվում է ակտիվության փոփոխությամբ, հակաբորբոքային դեղերով և ֆիզիոթերապիայով։ Կապանները վերականգնող կամ ձգող վիրահատություն խորհուրդ է տրվում կրկնվող հոդախախտերի դեպքում կամ երբ թերապիան չի վերահսկում անկայունությունը, և այն հաճախ կարելի է կատարել արթրոսկոպիկ եղանակով։

Հիմնական պատճառ է դառնում մաշվածությունը։ Ռոտատոր մանժետի պատռվածքները տարիքի հետ ավելի հաճախակի են դառնում. Ճապոնիայում 683 մարդու (միջին տարիքը՝ 58) սկրինինգային հետազոտության մեջ ուսերի մոտ 21%-ն ունեցել է մանժետի լրիվ հաստությամբ պատռվածք, և հաճախականությունն աճել է տարիքի հետ։ Շատ պատռվածքներ ախտանիշներ չեն տալիս, բայց ուսի ցավ ունեցողների մոտ պատռվածքն ավելի հաճախ էր հանդիպում (36%), քան առանց ցավի մարդկանց մոտ (17%)։ Yamamoto et al., J Shoulder Elbow Surg 2010

Մոտ 50 տարեկանից հետո ավելի հաճախակի են դառնում նաև ուսահոդի և անրակաթիակային հոդի օստեոարթրոզը, երկգլխանի մկանի ջլի գրգռումը և երկարատև մանժետի պատռվածքից առաջացած արթրոզը (մանժետի պատռվածքով արթրոպաթիա)։ Դրանց մեծ մասը կարելի է նախ բուժել վարժություններով, դեղերով և ներարկումներով. ուսահոդի էնդոպրոթեզավորումը նախատեսված է զարգացած արթրոզի համար։ OrthoInfo: arthritis of the shoulder

Ռոտատոր մանժետը չորս ջլեր են, որոնք ուսի գունդը պահում են հոդափոսում և բարձրացնում ու պտտում են ձեռքը։ Պատռվածքը նշանակում է, որ դրանցից մեկը կամ մի քանիսը մասնակի կամ ամբողջությամբ պոկվել են բազկոսկրից. ամենից հաճախ վնասվում է գերփշային մկանի ջիլը։ Պատռվածքները կարող են առաջանալ հանկարծակի (ընկնելուց կամ ծանր բան բարձրացնելուց) կամ աստիճանաբար՝ տարիքի և գերծանրաբեռնվածության հետևանքով մաշվելով։ Բնորոշ ախտանիշներն են ցավը հանգստի ժամանակ և գիշերը, ձեռքը բարձրացնելիս ցավը և թուլությունը։ OrthoInfo: rotator cuff tears

Ըստ AAOS-ի՝ պացիենտների մոտ 80–85%-ը լավանում է ոչ վիրահատական բուժմամբ (հանգիստ, թերապիա, դեղեր, երբեմն՝ ներարկում)։ Վիրահատությունը դիտարկվում է 6–12 ամիս անց շարունակվող ցավի, մեծ պատռվածքի, զգալի թուլության կամ ակտիվ մարդու մոտ թարմ վնասվածքի դեպքում։ Ոչ տրավմատիկ պատռվածքներով 180 ուսի մասնակցությամբ ֆիննական պատահականացված հետազոտության մեջ վիրահատության ավելացումը 2 տարի անց չի բարելավել ցավը կամ ֆունկցիան՝ միայն ֆիզիոթերապիայի համեմատ, թեև վիրահատությամբ վերականգնված ջլերը ՄՌՏ-ում ավելի լավ տեսք ունեին։ Kukkonen et al., J Bone Joint Surg Am 2015 · Ռոտատոր մանժետի պատռվածքի էջը

Դա երկգլխանի մկանի վերին (երկար գլխի) ջլի գրգռումն է կամ այտուցը այն տեղում, որտեղ այն մտնում է ուսահոդ։ Այն սովորաբար առաջանում է տարիքային մաշվածությունից, որը սրվում է գլխից վեր կատարվող գործողություններից, և հաճախ ուղեկցում է ռոտատոր մանժետի խնդիրներին, արթրոզին կամ հոդաշրթունքի պատռվածքներին։ Այն ցավ է առաջացնում ուսի առջևում, ձեռքը հետ տանելիս, և երբեմն՝ բազկով ներքև տարածվող ցավ կամ չխկոցի զգացում։ OrthoInfo: biceps tendinitis

Մարդկանց մեծ մասը լավանում է հանգստով, սառույցով, հակաբորբոքային դեղերով, թերապիայով և երբեմն՝ ուլտրաձայնային ուղղորդմամբ ներարկումով։ Եթե ախտանիշները պահպանվում կամ վերադառնում են, դիտարկվում է վիրահատություն, սովորաբար՝ արթրոսկոպիկ։ Ջիլը կամ ազատվում է (տենոտոմիա, որից հետո կարող է մնալ «Պոպայի» ուռուցիկություն), կամ նորից ամրացվում է բազկոսկրին (տենոդեզ)։

Անրակաթիակային (AC) հոդն այն տեղն է, որտեղ անրակը միանում է թիակի ծայրին՝ ուսի վերևում։ Այստեղ աճառի մաշվածությունն այս հոդի ամենատարածված խնդիրն է և հաճախ ցավ է առաջացնում ուսի վերին մասում, հատկապես ձեռքը մարմնի առջևով տանելիս կամ գլխից վեր բարձրացնելիս։ Menge et al., Southern Medical Journal · OrthoInfo

Բուժումը սկսվում է հակաբորբոքային դեղերով, թերապիայով և երբեմն՝ կորտիկոստերոիդի ներարկումով։ Եթե ցավը շարունակվում է, սովորական վիրահատությունն անրակի հեռադիր ծայրի ռեզեկցիան է, որի ժամանակ հեռացվում է անրակի ծայրի փոքր հատված, որպեսզի ոսկորներն այլևս չշփվեն. այն կարելի է կատարել արթրոսկոպիկ եղանակով։

Ուսի հիմնական (թիակաբազկային) հոդում գնդի և հոդափոսի հարթ աճառը մաշվում է, մինչև ոսկորը սկսում է շփվել ոսկրին։ Բացի սովորական մաշվածությունից (օստեոարթրոզ), պատճառներից են ռևմատոիդ արթրիտը, նախկին կոտրվածքը կամ հոդախախտը, մանժետի երկարատև մեծ պատռվածքը և ոսկրի արյան մատակարարման խանգարումը։ Այն առաջացնում է ցավ, ճռճռոց, կարծրություն և գիշերային ցավ։ OrthoInfo: arthritis of the shoulder · UW Orthopaedics (Matsen)

Բուժումը սկսվում է ակտիվության փոփոխությամբ, նուրբ շարժողական վարժություններով, հակաբորբոքային դեղերով և երբեմն՝ ներարկումներով, որոնք հաճախ միայն ժամանակավոր թեթևացում են տալիս։ Արթրոսկոպիկ մաքրումը հիմնականում թեթև արթրոզի համար է։ Երբ դրանով հանդերձ ցավը և ֆունկցիայի կորուստը զգալի են, ուսահոդի էնդոպրոթեզավորումը (անատոմիական կամ հակադարձ) այն տարբերակն է, որը հուսալիորեն թեթևացնում է ցավը։

Անատոմիական էնդոպրոթեզը կրկնում է նորմալ անատոմիան՝ մետաղական գունդ բազկոսկրի վրա և պլաստիկե հոդափոս թիակի վրա։ Այն կախված է գործող ռոտատոր մանժետից։ Հակադարձ էնդոպրոթեզը շրջում է մասերը՝ գունդը տեղադրելով հոդափոսի կողմում, իսկ գավաթը՝ բազկոսկրի վրա, որպեսզի դելտայաձև մկանը կարողանա բարձրացնել ձեռքը, երբ մանժետը պատռված կամ մաշված է։ OrthoInfo: arthritis of the shoulder

Երբ ռոտատոր մանժետն ամբողջական է, և խնդիրը արթրոզն է, երկու տեսակն էլ կարող են արդյունավետ լինել։ Ճիշտ ընտրությունը կախված է ձեր մանժետի վիճակից, ոսկրի որակից, տարիքից և նպատակներից, և դոկտոր Ստեփանյանը ձեզ հետ կքննարկի, թե որն է ձեզ հարմար։

«Սառած ուսը» (ադհեզիվ կապսուլիտ) կարծրացած, ցավոտ ուս է, որի դեպքում շարժունակությունը կորչում է բոլոր ուղղություններով, ոչ թե միայն մեկում։ Ստորև նկարագրված հետազոտության մեջ այն սահմանվել է որպես բոլոր ուղղություններով շարժունակության 50%-ից ավելի կորուստ՝ առնվազն 3 ամիս։ Այն սովորաբար հստակ պատճառ չունի և հակված է անցնելու իր ընթացքը շատ ամիսների, այլ ոչ թե տարիների ընթացքում։

77 պացիենտների մասնակցությամբ հոլանդական հետազոտությունը համեմատել է «վերահսկվող չմիջամտումը» (բնական ընթացքի բացատրություն, նուրբ ճոճանակաձև և ակտիվ վարժություններ՝ ցավի սահմաններում, և սովորական գործունեության շարունակում) ինտենսիվ ֆիզիոթերապիայի հետ, որը ներառում էր պասիվ ձգումներ և մանիպուլյացիաներ։ 2 տարի անց նուրբ մոտեցման խմբի 89%-ն ուներ նորմալ կամ գրեթե նորմալ, առանց ցավի ուս՝ ձգումների խմբի 63%-ի դիմաց, և նուրբ մոտեցման խումբն արդյունքին հասավ ավելի շուտ (64%-ը՝ 12 ամսում)։ Հեղինակները ենթադրում են, որ ցավոտ, բորբոքված վաղ փուլում ուժով ձգումները կարող են դանդաղեցնել վերականգնումը։ Նրանց պացիենտների վերականգնումը տևել է միջինը մոտ 15 ամիս։ Diercks and Stevens, J Shoulder Elbow Surg 2004

Ապացույցների սահմանափակումները. սա փոքր հետազոտություն էր, որը համեմատել է հաջորդական տարիներին բուժված երկու խմբեր, այլ ոչ թե իսկական պատահականացված հետազոտություն, և դիաբետով պացիենտները բացառվել էին։ Չլավացող կարծրության դեպքում տարբերակներ են ներարկումները, անզգայացման տակ մանիպուլյացիան և արթրոսկոպիկ ազատումը։

Պարտադիր չէ։ Երկու համալսարանական կենտրոններում անցկացված պատահականացված հետազոտության մեջ ուսահոդի հակադարձ էնդոպրոթեզավորում անցած 89 պացիենտներ բաշխվել են կամ վերահսկվող ֆիզիոթերապիայի (սկզբում շաբաթական երկու անգամ), կամ տնային վարժությունների ծրագրի խմբում, որը մեկ էջանոց ուղեցույց էր և պարանով ճախարակ։ Մեկ տարի անց շարժունակության ծավալի, ուժին առնչվող գնահատականների, ցավի, գոհունակության կամ բարդությունների (13%՝ տնային վարժություններով, 17%՝ թերապիայով) մեջ էական տարբերություն չի եղել։ Տնային խմբի յուրաքանչյուր հինգերորդ պացիենտ անցել է թերապիայի, սովորաբար այն պատճառով, որ վիրաբույժը համարել է, որ նրանք դանդաղ են վերականգնվում։ Հեղինակները եզրակացրել են, որ վերահսկվող թերապիան կարող է անհրաժեշտ չլինել բոլոր պացիենտներին։ Chalmers et al., J Shoulder Elbow Surg 2023

Ապացույցների սահմանափակումները. հետազոտությունն ուսումնասիրել է միայն հակադարձ էնդոպրոթեզավորումը և պացիենտներին հետևել է մեկ տարի։ Բոլորը 2 շաբաթ կրել են թևակապ՝ միայն արմնկի, դաստակի և ձեռքի շարժումներով, իսկ պարբերական հսկողությունն իրականացրել է վիրաբույժը։

Ոչ միշտ, բայց երիտասարդ, ակտիվ պացիենտների մոտ կրկնության ռիսկը բարձր է։ Շոտլանդական պատահականացված, կրկնակի կույր հետազոտության մեջ առաջին անգամ ուսի հոդախախտ ունեցած 35 տարեկան և ավելի երիտասարդ 88 պացիենտներ անցել են կամ արթրոսկոպիկ Բանկարտի վերականգնում (պատռված հոդաշրթունքի վերաամրացում), կամ արթրոսկոպիկ լվացում՝ առանց վերականգնման։ Միջինը 14 տարի անց ուսը կրկին դուրս էր եկել վերականգնման խմբի 12%-ի և լվացման խմբի 47%-ի մոտ, իսկ ցանկացած անկայունություն (ներառյալ մասնակի սահումները) եղել է 21%-ի դիմաց 72%-ի մոտ։ Լրացուցիչ վիրահատություն պահանջվել է 9%-ի դիմաց 28%-ի մոտ։ Հեղինակները պնդում են, որ միայն լվացումը պարզապես հետաձգում է կրկնությունը։ Yapp et al., J Bone Joint Surg Am 2020

Այն պացիենտները, որոնց ուսը կայուն է մնացել, լավ են զգացել՝ անկախ բուժումից։ Հետազոտությունը համեմատել է երկու վիրահատություն, ոչ թե վիրահատությունը միայն թերապիայի հետ, թեև հոդվածը մեջբերում է ավելի վաղ պատահականացված հետազոտություններ, որոնցում վիրահատությունը նվազեցրել է կրկնությունը՝ ոչ վիրահատական բուժման համեմատ (օրինակ՝ 9%՝ 62%-ի դիմաց 10 տարի անց մեջբերված հետազոտություններից մեկում)։ Պացիենտների մեծ մասը երիտասարդ տղամարդիկ էին (65-ից 60-ը), ուստի արդյունքները լավագույնս վերաբերում են այդ խմբին։ Տարեց պացիենտներին և հոդափոսի ոսկրային կորուստ կամ բազկոսկրի գլխիկի մեծ դեֆեկտ ունեցողներին անհրաժեշտ է անհատական խորհրդատվություն։

AC հոդի բաժանումը անրակը թիակի ծայրին պահող կապանների վնասվածք է, սովորաբար ուսի վրա ընկնելուց։ Ավելի ծանր աստիճանների (III–V) դեպքում անրակն ավելի բարձր է դիրքավորվում, ինչը տեսանելի ուռուցիկություն է առաջացնում։ Կանադական բազմակենտրոն պատահականացված հետազոտությունը, որին մասնակցել են 16–60 տարեկան 83 պացիենտներ, համեմատել է կեռաձև թիթեղով վիրահատությունը թևակապի և վերականգնողական բուժման հետ։ Ոչ վիրահատական խումբն ավելի լավ արդյունքներ է ունեցել սկզբում. հաշմանդամության գնահատականներն ավելի լավ են եղել 6 շաբաթ և 3 ամիս անց, և 3 ամսում 76%-ը վերադարձել էր աշխատանքի՝ վիրահատությունից հետո 43%-ի դիմաց։ 6 ամսից սկսած խմբերը նույնն էին, և 2 տարի անց երկուսն էլ ունեին լավից գերազանց արդյունքներ։ Վիրահատությունը ռենտգենյան նկարում տվել է ավելի լավ դիրքավորում, բայց հանգեցրել է ավելի շատ բարդությունների (այդ թվում՝ թիթեղի թուլացում և ակրոմիոնի էրոզիա) և ավելի շատ կրկնակի վիրահատությունների, քանի որ թիթեղը սովորաբար հեռացվում է։ Աղբյուր՝ Canadian Orthopaedic Trauma Society, J Orthop Trauma 2015;29:479-487.

Չվիրահատվելու գինը ուռուցիկությունն է. 2 տարի անց ոչ վիրահատական 23 պացիենտներից 5-ը գոհ չէին ուսի տեսքից՝ վիրահատությունից հետո 25-ից 1-ի դիմաց։ Սահմանափակումներ. հետազոտությունը փորձարկել է ֆիքսացիայի մեկ ավելի հին եղանակ (կեռաձև թիթեղ). այլ տեխնիկաներ, օրինակ՝ կապանների վերակառուցումը, չեն փորձարկվել։

Ծնկի ցավն ունի բազմաթիվ պատճառներ, որոնք բաժանվում են երեք խմբի։ Վնասվածքները ներառում են կապանների պատռվածքներ, օրինակ՝ ACL-ի, մենիսկի պատռվածքներ, կոտրվածքներ և ջլերի գրգռում, օրինակ՝ ծնկոսկրի ջլի տենդինիտ։ Մեխանիկական խնդիրները ներառում են ոսկրի կամ աճառի ազատ կտոր, աղիքազդրային ժապավենի համախտանիշ և ծնկոսկրի հոդախախտ։ Մյուս մեծ խումբը արթրոզն է, առավել հաճախ՝ օստեոարթրոզը, բայց նաև ռևմատոիդ արթրիտը, հոդատապը և վարակը։ Կոնքազդրային հոդի կամ ոտնաթաթի ցավը նույնպես կարող է փոխել քայլքը և ծնկի ծանրաբեռնվածությունը։ Mayo Clinic: knee pain

Հանկարծակի ոլորման վնասվածքը՝ «չրխկոցով» և այտուցով, ցույց է տալիս կապանի կամ մենիսկի պատռվածք։ Աստիճանաբար ուժեղացող ցավը, առավոտյան կարծրությունը կամ աստիճաններով բարձրանալիս և նստելուց հետո ցավը ցույց են տալիս արթրոզ կամ ծնկոսկրի խնդիրներ։

Հետազոտությունը սկսվում է ձեր պատմությունից. երբ է սկսվել, ինչ էիք անում, որտեղ է ցավում և արդյոք ծունկն այտուցվում է, կողպվում, «կառչում» կամ «ծալվում»։ Ապա կատարվում է զննություն, որի ժամանակ համեմատվում են երկու ծնկները՝ ստուգելով այտուցը, շարժունակությունը, առանցքը, հոդային գծի երկայնքով ցավոտությունը և կապանների ու մենիսկի թեստերը։ ACL-ի և մենիսկի շատ պատռվածքներ կարելի է ախտորոշել միայն պատմությամբ և զննությամբ։ OrthoInfo: ACL · OrthoInfo: meniscus tears

Քրոնիկ ծնկի ցավի դեպքում առաջինը կատարվում է ռենտգենյան հետազոտություն. այն ցույց է տալիս արթրոզը, առանցքը և կոտրվածքները։ ՄՌՏ-ն ավելանում է, երբ կասկածվում է փափուկ հյուսվածքների խնդիր։ Արյան կամ հոդային հեղուկի անալիզները կիրառվում են, երբ հնարավոր է վարակ, հոդատապ կամ բորբոքային արթրիտ։

Սովորաբար՝ այո, քանի որ դրանք պատասխանում են տարբեր հարցերի։ Ռենտգենը ցույց է տալիս ոսկորը, հոդային ճեղքի նեղացումը և առանցքը և քրոնիկ ծնկի ցավի դեպքում խորհուրդ տրվող առաջին հետազոտությունն է։ ՄՌՏ-ն ցույց է տալիս աճառը, մենիսկը, կապաններն ու ջլերը. ռենտգենը չի ցույց տալիս մենիսկի կամ ACL-ի վնասվածքը, իսկ ՄՌՏ-ն չի փոխարինում ռենտգենին։ American College of Radiology-ն ռենտգենը համարում է սովորական առաջին հետազոտություն, իսկ ՄՌՏ-ն՝ հետագայում տեղին, երբ կասկածվում է ջլի, մենիսկի կամ կապանի խնդիր։ ACR Appropriateness Criteria: Chronic Knee Pain (2026)

Ցավի տեղը օգնում է պարզել պատճառը։ Աճուկում ցավը, որը երբեմն տարածվում է հետույքին կամ ծնկին, հենց կոնքազդրային հոդի արթրոզի դասական նշանն է, որն ուղեկցվում է կարծրությամբ, կաղությամբ և նստելուց հետո սաստկացող ցավով։ OrthoInfo: hip osteoarthritis Ազդրի արտաքին մասի ցավը, որը սաստկանում է այդ կողքի վրա պառկելիս, սովորաբար պայմանավորված է ազդրի ոսկրային ելունին ամրացող ջլերով (հետույքային տենդինոպաթիա կամ պատռվածք)։ BMJ-ում հրապարակված պատահականացված հետազոտությունն այս խնդրի դեպքում համեմատել է տեղեկատվությունը՝ վարժությունների հետ միասին, ստերոիդի ներարկումը և սպասողական հսկողությունը։ Mellor et al., BMJ 2018 · Հետույքային ջլերի էջը

Կոնքազդրային հոդի ցավը կարող է գալ նաև գոտկային շրջանից կամ հոդաշրթունքի պատռվածքներից, իսկ կոնքազդրային հոդի որոշ ցավեր զգացվում են ծնկում. ահա թե ինչու անհայտ պատճառով ծնկի ցավի հետազոտությունը ներառում է կոնքազդրային հոդի զննությունը և ռենտգենը։

Մենիսկները աճառի երկու C-աձև կտորներ են, որոնք մեղմում են ծնկի վրա ազդող հարվածները և օգնում են այն կայուն պահել։ Պատռվածքներն առաջանում են սպորտում ոլորման վնասվածքներից, իսկ տարեց մարդկանց ծնկներում՝ պարզ անհաջող շարժումից, օրինակ՝ աթոռից վեր կենալիս։ Ախտանիշներն են ցավը, մեկ-երկու օրվա ընթացքում առաջացող այտուցը, «կառչումը» կամ կողպվելը և ծնկի «ծալվելու» զգացումը։ Նախընտրելի հետազոտությունը ՄՌՏ-ն է. ռենտգենը կիրառվում է արթրոզը բացառելու համար։ OrthoInfo: meniscus tears

Ոչ բոլոր պատռվածքներն են վիրահատություն պահանջում։ Մենիսկի արտաքին երրորդն ունի արյունամատակարարում և կարող է վերականգնվել, իսկ ներքին երկու երրորդը սովորաբար չի լավանում և հեռացվում է, եթե ախտանիշներ է տալիս։ Դեգեներատիվ պատռվածքների վերաբերյալ ֆիննական հետազոտության մեջ արթրոսկոպիկ հեռացումը 12 ամիս անց ավելի լավ չէր, քան կեղծ վիրահատությունը։ Sihvonen et al., N Engl J Med 2013 · Մենիսկի պատռվածքի էջը

Առաջային խաչաձև կապանն անցնում է ծնկի կենտրոնով և թույլ չի տալիս, որ մեծ ոլոքոսկրն առաջ սահի, իսկ ծունկը ոլորվի։ Այն սովորաբար պատռվում է կտրուկ կանգ առնելիս, պտտվելիս, անհաջող վայրէջքի կամ բախման ժամանակ, հաճախ «չրխկոցով», որին 24 ժամվա ընթացքում հաջորդում են այտուցը և անկայունության զգացումը։ Ախտորոշումը սովորաբար կարելի է դնել զննությամբ. ՄՌՏ-ն հաստատում է այն և ստուգում մենիսկի վնասվածքը։ Պատռված ACL-ն ինքնուրույն չի լավանում։ OrthoInfo: ACL injuries

Վիրահատությունը (վերակառուցում ջլային փոխպատվաստուկով) առավել հավանական է, որ անհրաժեշտ կլինի երիտասարդներին, ովքեր ուզում են վերադառնալ կտրուկ շրջադարձերով և պտույտներով սպորտաձևերին։ Տարեց կամ քիչ ակտիվ մարդիկ՝ կայուն ծնկով, կարող են լավ զգալ ծնկակալով և թերապիայով։ Երիտասարդ, ակտիվ մեծահասակների մասնակցությամբ պատահականացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ կառուցվածքային վերականգնողական բուժմամբ սկսելը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ ավելի ուշ վիրահատվելը, 2 տարի անց տալիս է վաղ վերակառուցմանը նման արդյունքներ։ Վիրահատությունից հետո սպորտին վերադառնալը հաճախ տևում է վեց ամիս կամ ավելի։ Frobell et al., N Engl J Med 2010 · ACL-ի էջը

Արմատի պատռվածքը պատռվածք է այն կետում, որտեղ մենիսկն ամրանում է մեծ ոլոքոսկրին, և դրա պատճառով մենիսկը դադարում է մեղմել հոդի բեռը։ Mayo Clinic-ի համադրված համեմատության մեջ, որին մասնակցել են միջային մենիսկի արմատի պատռվածքով 45 պացիենտներ, վերականգնում անցած 15 պացիենտներից ոչ մեկին միջինը մոտ վեց տարի անց ծնկային էնդոպրոթեզավորում պետք չի եղել՝ առանց վիրահատության բուժվածների 15-ից 4-ի և մասնակի մենիսկէկտոմիա (հեռացում) անցածների 15-ից 9-ի դիմաց։ Վերականգնումից հետո արթրոզն ավելի քիչ է առաջադիմել։ Պացիենտների կողմից գնահատվող ցուցանիշները խմբերի միջև էապես չեն տարբերվել։

Աղբյուր՝ Bernard et al., Medial meniscus posterior root tear treatment: a matched cohort comparison, Am J Sports Med 2020;48(1):128-132, doi 10.1177/0363546519888212.

Ապացույցների սահմանափակումները. փոքր հետազոտություն (45 պացիենտ), ռետրոսպեկտիվ, ոչ պատահականացված, և մի քանի հեղինակներ հայտարարում են արդյունաբերության հետ կապերի մասին (Arthrex և այլք)։ Ըստ հոդվածի՝ ավելի լավ առանցքը և թեթև արթրոզը կարող են ընտրված պացիենտների մոտ հեռացումը տրամաբանական դարձնել։

Հինգ հետազոտությունների (մոտ 400 պացիենտ) համակարգված վերանայումը համեմատել է միկրոկոտրվածքը և աուտոլոգ խոնդրոցիտների իմպլանտացիան (ACI) միջինը յոթ տարի անց։ Բուժման անհաջողությունը նման էր՝ 18,5%՝ ACI-ի և 17,1%՝ միկրոկոտրվածքի դեպքում, և ծնկի գնահատականների մեծ մասը երկու խմբում էլ բարելավվել էր նույն չափով։ Միկրոկոտրվածքն ավելի պարզ և էժան է. ACI-ն պահանջում է երկու միջամտություն։ Միկրոկոտրվածքը սովորաբար լավագույնս աշխատում է ավելի փոքր դեֆեկտների դեպքում։

Աղբյուր՝ Kraeutler et al., Microfracture versus autologous chondrocyte implantation for articular cartilage lesions in the knee: a systematic review of 5-year outcomes, Am J Sports Med 2018;46(4):995-999, doi 10.1177/0363546517701912.

Ապացույցների սահմանափակումները. ընդամենը հինգ հետազոտություն, հիմնականում առաջին սերնդի, ավելի հին ACI-ով։ Ավագ հեղինակը հայտարարում է արդյունաբերության համար խորհրդատվության մասին։

Ծնկահոդի օստեոարթրոզը «մաշվածքային» արթրոզ է. ազդրոսկրը, մեծ ոլոքոսկրը և ծնկոսկրը մեղմող հարթ աճառը բարակում և կոշտանում է, և ժամանակի ընթացքում ոսկորը կարող է շփվել ոսկրին։ Այն առաջացնում է ցավ քայլելիս, աստիճաններով բարձրանալիս և աթոռից վեր կենալիս, կարծրություն հանգստից հետո, այտուց և երբեմն՝ ճռճռոց կամ ծնկի «ծալվելու» զգացում։ Ռենտգենը ցույց է տալիս հոդային ճեղքի նեղացում և ոսկրային ելուստներ։ OrthoInfo: osteoarthritis of the knee · Van Manen et al., J Am Osteopath Assoc 2012

Լիարժեք բուժում չկա, բայց բուժումը կարող է տարիներ շարունակ վերահսկել ախտանիշները. անհրաժեշտության դեպքում քաշի նվազեցում, վարժություններ և ֆիզիոթերապիա, պարացետամոլ կամ հակաբորբոքային դեղեր և երբեմն՝ ներարկումներ։ Ծնկահոդի էնդոպրոթեզավորման էջը

Կոնքազդրային հոդի օստեոարթրոզը նույն մաշվածքային գործընթացն է կոնքազդրային գնդաձև հոդում։ Այն հիմնականում վերաբերում է 50-ից բարձր տարիքի մարդկանց, իսկ ռիսկի գործոններն են ընտանեկան պատմությունը, նախկին վնասվածքը, ճարպակալումը և կոնքազդրային հոդի դիսպլազիան։ Հիմնական ախտանիշը դանդաղ զարգացող ցավն է, սովորաբար աճուկում և երբեմն՝ տարածվող հետույքին կամ ծնկին, կարծրությամբ, կաղությամբ և առավոտյան կամ նստելուց հետո սաստկացող ցավով։ Ռենտգենը ցույց է տալիս հոդային ճեղքի նեղացում և ոսկրային ելուստներ։ OrthoInfo: osteoarthritis of the hip

Առաջնային բուժումն է ակտիվության փոփոխությունը, ցածր հարվածային բեռնվածությամբ վարժությունները, ինչպիսիք են լողը կամ հեծանիվը, քաշի նվազեցումը, ֆիզիոթերապիան, անհրաժեշտության դեպքում՝ ձեռնափայտը, և դեղերը, այդ թվում՝ պարացետամոլը, հակաբորբոքային դեղերը և երբեմն՝ ստերոիդի ներարկումը։ Կոնքազդրային հոդի էնդոպրոթեզավորման էջը

Ոչ։ Արթրոզով շատ մարդիկ երբեք վիրահատության կարիք չեն ունենում, և միայն ռենտգենյան տվյալները չեն որոշում այդ հարցը։ Վիրահատությունը դիտարկվում է, երբ ցավը սահմանափակում է առօրյա կյանքը և չի արձագանքել ոչ վիրահատական բուժման իրական փորձին։ Ծնկի դեպքում հաճախ նշվող ցուցումներն են՝ ռենտգենում զարգացած արթրոզը, առօրյա գործերը սահմանափակող կամ գիշերը արթնացնող ցավը և ախտանիշները, որոնք պահպանվում են մոտ 6 ամիս ոչ վիրահատական բուժումից հետո։ Կոնքազդրային հոդի դեպքում AAOS-ը վիրահատությունը նկարագրում է որպես տարբերակ, երբ արթրոզի ցավը հաշմանդամություն է առաջացնում և չի թեթևանում ոչ վիրահատական բուժմամբ։ Van Manen et al., 2012 · OrthoInfo: hip

Երբ արթրոզը զարգացած է, էնդոպրոթեզավորումը լավ է աշխատում։ Չափավոր և ծանր ծնկային արթրոզով մարդկանց մասնակցությամբ դանիական պատահականացված հետազոտության մեջ նրանք, ովքեր անցել են էնդոպրոթեզավորում՝ ոչ վիրահատական բուժման հետ միասին, մեկ տարի անց ունեցել են ցավի ավելի մեծ թեթևացում և ավելի լավ ֆունկցիա, քան միայն ոչ վիրահատական բուժում ստացածները, թեև վիրահատությունն ուղեկցվել է նաև ավելի շատ լուրջ բարդություններով։ Skou et al., N Engl J Med 2015

Ավելորդ քաշը յուրաքանչյուր քայլի ժամանակ մեծացնում է ծնկի և կոնքազդրային հոդի բեռը, ուստի նույնիսկ չափավոր նիհարելը կարող է նվազեցնել ցավը։ AAOS-ն իր ամենաուժեղ առաջարկությունը տալիս է ծնկի օստեոարթրոզի դեպքում սննդակարգի և վարժությունների միջոցով քաշը նվազեցնելու փորձին, իսկ վերանայումներից մեկի հեղինակները նշում են, որ յուրաքանչյուր քայլի ժամանակ յուրաքանչյուր ծունկ կրում է մարմնի քաշից մի քանի անգամ ավելի բեռ, ուստի նույնիսկ փոքր նիհարելը զգալիորեն նվազեցնում է հոդի բեռը։ Van Manen et al., J Am Osteopath Assoc 2012 Ցածր հարվածային բեռնվածությամբ վարժությունները, օրինակ՝ լողը կամ հեծանիվը, ակտիվ մնալու լավ միջոց են՝ միաժամանակ պաշտպանելով հոդը։ OrthoInfo: hip osteoarthritis

Ուղիղ առաջային մոտեցման (DAA) դեպքում վիրաբույժը կոնքազդրային հոդին մոտենում է առջևից՝ աշխատելով մկանների միջև՝ դրանք կտրելու փոխարեն։ Դոկտոր Ստեփանյանը կատարում է կոնքազդրային հոդի էնդոպրոթեզավորում ուղիղ առաջային մոտեցմամբ։ Հետազոտությունները (ամփոփված Post-ի և գործընկերների JAAOS վերանայման մեջ) ցույց են տալիս, որ պացիենտները կարող են ունենալ ավելի քիչ ցավ և ավելի արագ վաղ վերականգնում, իսկ այդ առավելությունը մեծ մասամբ անհետանում է մոտ վեց ամսում։ DAA-ից հետո հոդախախտը հազվադեպ է՝ վերանայված հետազոտություններում մոտավորապես 1–1,5%, թեև վերանայումը նշում է, որ ազդրոսկրի ավելի մեծ գլխիկները նվազեցրել են հոդախախտերը բոլոր մոտեցումների դեպքում։ Այս մոտեցմանը բնորոշ հնարավոր խնդիրներից են ազդրի արտաքին մակերեսի թմրածությունը՝ մաշկի փոքր նյարդի գրգռման պատճառով (սովորաբար բարելավվում է), և վիրաբույժի ուսուցման կորը։

Վերանայումը եզրակացրել է, որ DAA-ն կենսունակ, համարժեք այլընտրանք է, բայց ապացուցված չէ, որ այն ավելի լավ երկարաժամկետ արդյունքներ է տալիս։ Ձեր վիրաբույժի փորձը տվյալ մոտեցման հետ հավանաբար ավելի կարևոր է, քան ինքը՝ մոտեցումը։

Աղբյուր՝ Post ZD, Orozco F, Diaz-Ledezma C, Hozack WJ, Ong A. Direct anterior approach for total hip arthroplasty: indications, technique, and results. J Am Acad Orthop Surg 2014;22(9):595-603, doi 10.5435/JAAOS-22-09-595.

Ապացույցների սահմանափակումները. 2014 թ. վերանայում. մի քանի հեղինակներ հայտարարում են արդյունաբերության հետ կապերի մասին։

Ավանդական ծնկային էնդոպրոթեզավորումը նպատակ ունի բաղադրիչները տեղադրել ոտքի մեխանիկական առանցքին ուղղահայաց, ինչը բոլոր պացիենտներին տալիս է նույն «չեզոք» առանցքը։ Բայց բնական ծնկները շատ տարբեր են։ Շատերը բնականից ունեն թեթևակի O-աձև ոտքեր, և նրանց չեզոք դիրքի բերելը կարող է պահանջել կապանների ազատում (կտրում)՝ ծունկը հավասարակշռելու համար։ Կինեմատիկ և ֆունկցիոնալ առանցքավորումները, փոխարենը, ձգտում են վերստեղծել յուրաքանչյուր պացիենտի ծնկի սեփական, մինչարթրոզային դիրքը և հոդային գիծը՝ հնարավորինս քիչ ազատումներով։ Դոկտոր Ստեփանյանը կիրառում է ֆունկցիոնալ առանցքավորման մոտեցում. ծնկի դիրքը եռաչափ տարածության մեջ համապատասխանեցնում է բնական անատոմիային՝ խելամիտ սահմաններում, փոքր ճշգրտումներ է անում, երբ ծունկը դրանց կարիքն ունի հավասարակշռության համար, և նվազագույնի է հասցնում ազատումները։

Մինչ այժմ կատարված հետազոտությունները հուսադրող են, բայց վերջնական չեն։ Ինը հետազոտությունների մետավերլուծությունը (Courtney և Lee, J Arthroplasty 2017) ցույց է տվել, որ կինեմատիկ առանցքավորմամբ ծնկներն ունեցել են Knee Society Score-ի ավելի բարձր գնահատականներ (մոտ 9 միավոր) և բարդությունների նման հաճախականություն միջինը մոտ երեք տարի անց՝ 97,4% գոյատևելիությամբ։ Օքլենդում անցկացված պատահականացված հետազոտությունը (Young և գործընկերներ, Clin Orthop Relat Res 2017;475:9-20) երկու տարի անց պացիենտների կողմից գնահատվող ֆունկցիայում տարբերություն չի գտել, և դրա հեղինակները զգուշության կոչ են արել, քանի որ մեծ ոլոքոսկրային բաղադրիչն ավելի վարուսային դիրքում էր, իսկ երկարաժամկետ դիմացկունությունն անհայտ է։ Երկու հոդվածներն էլ ընդգծում են, որ արդյունքները կարճաժամկետ են, և որ չեզոք դիրքից մեծ շեղումները վատ արդյունքներ են տվել. ահա թե ինչու նպատակը բնական անատոմիային համապատասխանելն է «խելամիտ սահմաններում»։

Աղբյուրներ՝ Courtney PM, Lee GC. Early outcomes of kinematic alignment in primary total knee arthroplasty: a meta-analysis of the literature. J Arthroplasty 2017;32:2028-2032, doi 10.1016/j.arth.2017.02.041. Young SW et al. No difference in 2-year functional outcomes using kinematic versus mechanical alignment in TKA: a randomized controlled clinical trial. Clin Orthop Relat Res 2017;475:9-20, doi 10.1007/s11999-016-4844-x.

Ապացույցների սահմանափակումները. երկու հոդվածներն էլ 2017 թվականից են՝ ժամանակակից ռոբոտային և նավիգացիոն տեխնիկաներից առաջ, և ուսումնասիրում են կինեմատիկ առանցքավորումը պացիենտին հատուկ ուղղորդիչներով, որը առնչվում է դոկտոր Ստեփանյանի կատարած ֆունկցիոնալ առանցքավորմանը, բայց նույնը չէ։ Մետավերլուծությունը ներառում է մեկ վիրաբույժի շարքեր՝ հայտարարված ֆինանսական շահերի բախումով, իսկ հետազոտությունը ֆինանսավորվել է Stryker-ի կողմից։

Մարդկանց մեծ մասը վերադառնում է իրենց սիրելի ցածր և չափավոր հարվածային բեռնվածությամբ զբաղմունքներին։ American Association of Hip and Knee Surgeons-ը (AAHKS) նշում է, որ կոնքազդրային էնդոպրոթեզավորումից հետո խորհուրդ են տրվում ցածր հարվածային բեռնվածությամբ սպորտաձևերը, միջին բեռնվածությամբ սպորտաձևերին պետք է մոտենալ զգուշությամբ, իսկ բարձր հարվածային բեռնվածությամբ սպորտաձևերից, օրինակ՝ վազքից, պետք է խուսափել, քանի որ դրանք լարում են իմպլանտը և կարող են նպաստել դրա թուլացմանը։ Այն խորհուրդ է տալիս սպորտին վերադառնալ սկսել առաջին երեք ամսում, և նրա մեջբերած հետազոտությունների պացիենտների մեծ մասը վերադարձել էր իր սպորտին 4–6 ամսում։ AAHKS: resuming sports after hip replacement

Ծնկի վերաբերյալ AAHKS-ը հայտնում է, որ բժիշկների մեծամասնությունը խորհուրդ չի տալիս բարձր հարվածային բեռնվածությամբ սպորտաձևեր, և որ նրանք, ովքեր վիրահատությունից առաջ զբաղվում էին այդպիսի սպորտաձևերով, ավելի հաճախ վերադառնում են միջին կամ ցածր բեռնվածությամբ սպորտաձևերի։ Ճիշտ պատասխանը կախված է ձեր իմպլանտից, ոսկրից և սպորտաձևից, ուստի վիրահատությունից առաջ քննարկեք ձեր նպատակները։ AAHKS: resuming sports after knee replacement

Մարդկանց մեծ մասի համար՝ ոչ։ 2024 թ. դեկտեմբերին American Academy of Orthopaedic Surgeons-ը (AAOS) և AAHKS-ը՝ American Dental Association-ի և ինֆեկցիոն հիվանդությունների խմբերի հետ համատեղ, թարմացրել են իրենց ուղեցույցը։ Այնտեղ նշվում է, որ կոնքազդրային կամ ծնկային էնդոպրոթեզ ունեցող մարդկանց մոտ ատամնաբուժական միջամտություններից առաջ պարբերաբար հակաբիոտիկներ ընդունելը կարող է չնվազեցնել հոդի հետագա վարակի ռիսկը, և նրանց վերանայած ոչ մի հետազոտություն ցույց չի տվել, որ նվազեցնում է։ Արդյոք կոնկրետ պացիենտը բացառություն է, որոշվում է ձեր վիրաբույժի հետ միասին։ AAOS press release

2025 թ. չորս հետազոտությունների համախմբված վերլուծությունը, որն ընդգրկել է 157 466 պացիենտ, ցույց է տվել վարակի 0,07–0,3% հաճախականություն հակաբիոտիկներով և 0,07–0,18%՝ առանց դրանց, առանց էական տարբերության։ Բերանի խոռոչի լավ հիգիենան և պարբերական ատամնաբուժական խնամքը մնում են կարևոր։ Journal of Arthroplasty meta-analysis, summarized by DrBicuspid

Դոկտոր Ստեփանյանը համաձայն է այս ուղեցույցի հետ. սովորական մաքրման համար հակաբիոտիկներ պետք չեն։ Եթե ատամնաբույժը բուժում է ծանր ակտիվ վարակ, նա կարող է այդ վարակի համար հակաբիոտիկներ նշանակել։

Ոտքերի երակներում արյան մակարդուկները, որոնք կարող են հասնել թոքեր, կոնքազդրային և ծնկային էնդոպրոթեզավորումից հետո հիմնական ռիսկերից են, քանի որ վիրահատությունն ու շարժման նվազումը մեծացնում են արյան մակարդման հակվածությունը։ Արյունը նոսրացնող դեղի կարճ կուրսը նվազեցնում է այդ ռիսկը։ Կոնքազդրային և ծնկային էնդոպրոթեզավորում անցած 3 424 պացիենտների մասնակցությամբ EPCAT II խոշոր հետազոտության մեջ ասպիրինի ցածր դեղաչափը (81 մգ) ախտանշանային մակարդուկների կանխարգելման հարցում նույնքան արդյունավետ էր, որքան դեղատոմսով արյունը նոսրացնող ռիվարոքսաբանը՝ 0,64% ասպիրինով՝ ռիվարոքսաբանով 0,70%-ի դիմաց, արյունահոսությունների նման հաճախականությամբ։ Anderson et al., N Engl J Med 2018 (via ACC summary)

Այդ հետազոտության մեջ ասպիրինն ընդունվել է ծնկային էնդոպրոթեզավորումից հետո 9 օր, իսկ կոնքազդրայինից հետո՝ 30 օր, ռիվարոքսաբանի մի քանի օրից հետո։ Ասպիրինը բուժման ներկայիս չափանիշն է և էնդոպրոթեզավորումից հետո մակարդուկների կանխարգելման հարցում նույնքան արդյունավետ է, որքան այլ դեղերը։ Նոր հետազոտություններն ուսումնասիրում են, թե արդյոք որոշ պացիենտների համար ավելի լավ կլինի այլ հակամակարդիչ, օրինակ՝ ապիքսաբանը (Eliquis), բայց առայժմ ասպիրինը մնում է չափանիշ։ Օգնում են նաև վաղ քայլելը, կոճերի շարժումները և բավարար հեղուկ ընդունելը։ Այն պացիենտներին, ովքեր արդեն արյունը նոսրացնող դեղ են ընդունում կամ նախկինում մակարդուկներ են ունեցել, կարող է այլ դեղ նշանակվել։

Երբեմն՝ այո, բայց միայն հետազոտությունից հետո։ Ֆիլադելֆիացի վիրաբույժը վերանայել է 184 պացիենտի, ովքեր կորտիզոնի ներարկում են ստացել էնդոպրոթեզավորված ծնկի մեջ, սովորաբար վիրահատությունից մոտ 5 ամիս անց (մեդիանա)՝ դանդաղ վերականգնման կամ երկարատև ցավի, այտուցի կամ կարծրության պատճառով։ Նախ բոլոր պացիենտները զննվել են, անցել են ռենտգեն և վարակի արյան անալիզներ (ԷՆԱ և CRP), իսկ դրանց շեղման դեպքում կատարվել է պունկցիա։ Հարցմանը պատասխանած 129 պացիենտներից 84%-ը նշել է որոշակի բարելավում, 51%-ը՝ չափավոր կամ մեծ բարելավում, իսկ 56%-ի մոտ թեթևացումը տևել է մեկ ամսից ավելի։ Վեց պացիենտ նշել է թեթև կողմնակի ազդեցություններ, և ոչ մեկի մոտ մեկ տարվա ընթացքում հոդի վարակ չի զարգացել։ Klement et al., J Arthroplasty 2019

Ապացույցների սահմանափակումները. հետազոտությունը ռետրոսպեկտիվ էր, մեկ վիրաբույժից, և հիմնված էր ներարկման մասին պացիենտների հիշողությունների վրա։ Հեղինակները խորհուրդ չեն տալիս պարբերական ներարկումներ, և հիմնական մտահոգությունը վարակն է, ուստի ցավոտ կամ այտուցված էնդոպրոթեզավորված ծունկը ցանկացած ներարկումից առաջ պետք է ստուգել վարակի առկայության համար։

Ռևիզիան վիրահատություն է՝ մաշված, թուլացած կամ անսարքացած կոնքազդրային կամ ծնկային էնդոպրոթեզի մի մասը կամ ամբողջը փոխարինելու կամ վերականգնելու համար։ AAHKS-ը ծնկային ռևիզիայի հիմնական պատճառներ է նշում վարակը (ամենատարածվածը), թուլացումը, անկայունությունը, պլաստիկ ներդիրի մաշվածությունը և իմպլանտի շուրջ կոտրվածքը։ 2019 թ. ԱՄՆ-ում կատարվել է մոտ 12 000 ծնկային ռևիզիա։ AAHKS: revision knee replacement

Ռևիզիան սովորաբար ավելի երկար և բարդ է, քան առաջին վիրահատությունը։ Այն կարող է ներառել ավելի մեծ կտրվածք, սպիական հյուսվածքի և հին ցեմենտի հեռացում և ավելի մեծ կամ ձողով իմպլանտների կիրառում. վերականգնումը սովորաբար տևում է 3–4 ամիս, իսկ որոշ հետազոտություններ լիարժեք վերականգնման համար նշում են 1–2 տարի։ AAHKS-ը խորհուրդ է տալիս ռևիզիաների փորձ ունեցող վիրաբույժ։ Ծնկահոդի ռևիզիայի էջը · Կոնքազդրային հոդի ռևիզիայի էջը