Ծնկահոդի արթրոզ և ամբողջական էնդոպրոթեզավորում

Ի՞նչ է ծնկահոդի արթրոզը

Ծունկն այն տեղն է, որտեղ միանում են ազդրոսկրը, մեծ ոլոքոսկրը և ծնկոսկրը (պատելլան)։ Ոսկորների ծայրերը պատված են հարթ աճառով, իսկ երկու C-աձև մենիսկները ծառայում են որպես հարվածամեղմիչներ։ Օստեոարթրոզի՝ ամենատարածված տեսակի դեպքում այդ աճառը տարիների ընթացքում բարակում և կոշտանում է։ Մաշվելուն զուգընթաց ոսկորների վրա կարող են ելուստներ առաջանալ, հոդային ճեղքը նեղանում է, և հոդի ներքին թաղանթը բորբոքվում է։

Ռիսկն աճում է տարիքի, նախկին վնասվածքների (օրինակ՝ մենիսկի կամ կապանի պատռվածք), մարմնի ավելի մեծ քաշի, ընտանեկան պատմության և ոտքերի առանցքի հետ։ Արթրոզը կարող է զարգանալ նաև կոտրվածքներից հետո կամ պայմանավորված լինել բորբոքային հիվանդություններով, օրինակ՝ ռևմատոիդ արթրիտով։

Ինչպե՞ս է զգացվում ծնկահոդի արթրոզը

Բնորոշ ախտանիշներն են՝ ցավ ծնկի ներքին, արտաքին կամ առջևի մասում, կարծրություն նստելուց հետո կամ առավոտյան, այտուց և շփման կամ «կառչելու» զգացում։ Սկզբում ցավը սրվում է աստիճաններից, ծնկի գալուց կամ երկար քայլքից և մեղմանում հանգստի ժամանակ։ Հետագայում այն կարող է ցավել գիշերը և ամեն քայլին։ Ոմանք նկատում են, որ ծունկը ծռվում է դեպի ներս կամ դուրս կամ «ծալվում» է։

Ի՞նչ կարող եմ փորձել մինչև վիրահատությունը

Լավ ոչ վիրահատական ծրագիրը շատերին օգնում է երկար ժամանակ, և այն նաև ճիշտ ելակետ է նրանց համար, ովքեր ի վերջո վիրահատության կարիք կունենան։ Հիմնական բաղադրիչներն են՝

• Քաշի նվազեցում, երբ դա տեղին է, քանի որ յուրաքանչյուր կորցրած կիլոգրամը յուրաքանչյուր քայլի ժամանակ ծնկից հանում է մոտ չորս կիլոգրամ բեռ
• Ֆիզիոթերապիա և քառագլուխ ու ազդրի մկանների ամրապնդման տնային ծրագիր
• Ցածր հարվածային բեռնվածությամբ վարժություններ, ինչպիսիք են հեծանիվը, լողը և քայլքը
• Հակաբորբոքային դեղեր կամ տեղային քսուքներ, եթե դրանք անվտանգ են ձեզ համար
• Ձեռնափայտ հակառակ ձեռքում կամ բեռնաթափող ծնկակալ՝ որոշ մարդկանց համար
• Կորտիզոնի ներարկումներ՝ սրացման կարճաժամկետ թեթևացման համար

Այս բուժումները նվազեցնում են ախտանիշները, բայց աճառը չեն վերականգնում։ Եթե դրանք այլևս բավարար չեն, հաջորդ քայլը էնդոպրոթեզավորումն է։

Ե՞րբ է ծնկահոդի էնդոպրոթեզավորումն իմաստավորված

Որոշումը կախված է նրանից, թե որքան է ծունկը սահմանափակում ձեր կյանքը, և ոչ միայն ռենտգենյան նկարի տեսքից։ Դոկտոր Ստեփանյանը ավելի հավանական է, որ էնդոպրոթեզավորում խորհուրդ կտա, երբ՝

• Ցավը խանգարում է քնին կամ մշտական է, նույնիսկ հանգստի ժամանակ
• Քայլելը, աստիճաններով բարձրանալը կամ աթոռից վեր կենալը սահմանափակված են
• Փորձել եք թերապիա, դեղեր և ներարկումներ, բայց ցավը մնում է
• Ռենտգենյան նկարները ցույց են տալիս զարգացած արթրոզ, որը համապատասխանում է ձեր ախտանիշներին
• Ցավը կամ ծռված ոտքը խանգարում են աշխատանքին, ընտանիքին կամ ձեզ համար կարևոր զբաղմունքներին

Չափավոր և ծանր ծնկային արթրոզով 100 պացիենտների մասնակցությամբ պատահականացված հետազոտության մեջ նրանք, ովքեր անցել են էնդոպրոթեզավորում, որին հաջորդել է ոչ վիրահատական ծրագիր, մեկ տարի անց նշել են ցավի, ֆունկցիայի և կյանքի որակի ավելի մեծ բարելավում, քան նրանք, ովքեր անցել են միայն ոչ վիրահատական ծրագիրը։ Վիրահատված խմբում նաև ավելի շատ լուրջ բարդություններ են եղել, ինչը իրական թերություն է, որը պետք է կշռադատել։¹

Ի՞նչ է կատարվում ծնկահոդի էնդոպրոթեզավորման ժամանակ

Դոկտոր Ստեփանյանը հեռացնում է ազդրոսկրի և մեծ ոլոքոսկրի մաշված մակերեսները և դրանք պատում հարթ մետաղական և պլաստիկե բաղադրիչներով, որոնց ձևը համապատասխանում է ձեր ծնկին։ Ամբողջական էնդոպրոթեզավորման ժամանակ կարող է պատվել նաև ծնկոսկրի ներքին մակերեսը։ Վիրահատությունը սովորաբար տևում է մոտ մեկից մեկուկես ժամ։

Ռոբոտային աջակցություն MAKO համակարգով։ Համապատասխան պացիենտների մոտ դոկտոր Ստեփանյանը կիրառում է Stryker MAKO ռոբոտային բազուկով համակարգը։ Վիրահատությունից առաջ ձեր ծնկի ՀՏ-ն վերածվում է եռաչափ պլանի։ Վիրահատարանում ռոբոտային բազուկը սղոցը պահում է այդ պլանի սահմաններում, որպեսզի ոսկրային կտրվածքները ճշգրիտ համապատասխանեն դրան, իսկ փափուկ հյուսվածքների հավասարակշռությունը կարելի է ստուգել ծունկը շարժելիս։ Վիրաբույժն է ղեկավարում յուրաքանչյուր քայլ. ռոբոտն ինքնուրույն չի գործում։

Երկարաժամկետ արդյունքները, այդ թվում՝ որքան են ծառայում իմպլանտները և արդյոք պացիենտներն ավելի գոհ են տարիներ անց, դեռ ուսումնասիրվում են, և ով այլ բան է խոստանում, դուրս է գալիս ապացույցների սահմաններից։

Պացիենտների մեծ մասը մնում է մեկ գիշեր կամ տուն է գնում նույն օրը՝ կախված առողջական վիճակից և օրվա ընթացքից։

Որքա՞ն է ծառայում ծնկային էնդոպրոթեզը

Առնվազն 15 տարվա հսկողությամբ հետազոտությունների և ազգային ռեգիստրների վերանայումը գնահատել է, որ ծնկային էնդոպրոթեզների մոտ 82%-ը 25 տարի անց դեռ աշխատում էր։² Այդ իմպլանտներից շատերը հին կոնստրուկցիաներ էին, և սպասվում է, որ ժամանակակից իմպլանտները կաշխատեն առնվազն նույնքան լավ, բայց ոչ ոք չի կարող արդյունք խոստանալ։ Երիտասարդ և ավելի ակտիվ պացիենտները ժամանակի ընթացքում իմպլանտներն ավելի շատ են մաշում։

Երկարակեցությանը նայելու մեկ այլ եղանակ է ողջ կյանքի ռիսկը՝ հավանականությունը, որ ծնկային էնդոպրոթեզը ի վերջո ռևիզիայի կարիք կունենա՝ հաշվի առնելով ձեր տարիքը վիրահատության պահին և սպասվող կյանքի տևողությունը։ Ավստրալիայի հոդերի էնդոպրոթեզավորման ազգային ռեգիստրը դա հաշվարկել է օստեոարթրոզի պատճառով ծնկային էնդոպրոթեզավորում անցած մարդկանց համար։ Ամբողջական էնդոպրոթեզավորման դեպքում ռևիզիայի գնահատված ողջ կյանքի ռիսկը մոտ 31% էր 46–50 տարեկանների, 16%՝ 61–65 տարեկանների և 9%՝ 71–75 տարեկանների համար։³ Երիտասարդ պացիենտների մոտ ռիսկն ավելի բարձր է հիմնականում այն պատճառով, որ նրանց առջև ավելի շատ տարիներ կան, որոնց ընթացքում ռևիզիա կարող է անհրաժեշտ դառնալ։

Նույն ռեգիստրը ռևիզիայի ավելի բարձր ողջ կյանքի ռիսկեր է գնահատել ծնկահոդի մասնակի (միախցիկային) էնդոպրոթեզավորումից հետո՝ նույն տարիքներում մոտ 63%, 37% և 21%։³ Ռեգիստրը դրանք նկարագրում է որպես նկարագրական գնահատականներ, որոնք չեն ստուգում խմբերի միջև տարբերությունները, իսկ յուրաքանչյուր վիրահատություն անցնող պացիենտները տարբեր են, ուստի դրանք չպետք է ընկալվեն որպես ապացույց, որ մի վիրահատությունն ավելի լավն է, քան մյուսը։ Դրանք պոպուլյացիոն գնահատականներ են՝ մինչ այժմ դիտարկված ժամանակահատվածից այն կողմ ավելի մեծ անորոշությամբ, և չեն կարող կանխատեսել, թե ինչ կլինի կոնկրետ մարդու հետ։ Դոկտոր Ստեփանյանը ձեզ հետ կքննարկի, թե ինչ են դրանք նշանակում ձեր դեպքում։

Որո՞նք են ռիսկերը

Ծնկահոդի էնդոպրոթեզավորումն ամենատարածված և հաջողված վիրահատություններից մեկն է, բայց ինչպես ցանկացած վիրահատություն, այն ունի ռիսկեր։ Դրանք ներառում են վարակ, արյան մակարդուկներ, կարծրացում, մշտական ցավ, տարիների ընթացքում իմպլանտի թուլացում կամ մաշվածություն և մոտակա նյարդերի կամ անոթների վնասում։ Դոկտոր Ստեփանյանը քայլեր է ձեռնարկում այս ռիսկերը նվազեցնելու համար, այդ թվում՝ հակաբիոտիկներ, մակարդուկների կանխարգելում, վաղ քայլք և վիրահատությունից առաջ սրտի, թոքերի վիճակի և շաքարային դիաբետի վերահսկում։ Կարծրացումն ամենատարածված խնդիրն է, որը պետք է կառավարել, և նվիրված վերականգնողական աշխատանքը դրա դեմ լավագույն պաշտպանությունն է։

Արժե՞ երկրորդ կարծիք ստանալ

Եթե ձեզ ասել են, որ ծնկային էնդոպրոթեզավորում է պետք, և ուզում եք համոզված լինել, կամ ասել են, որ շատ երիտասարդ եք կամ ավելորդ քաշ ունեք, երկրորդ կարծիքը տրամաբանական է։ Գրանցվեք այցի և բերեք ձեր ռենտգենյան նկարները և ՄՌՏ-ն, եթե ունեք։

Կարող եք նաև ստուգել, թե ինչպես է ձեր ծունկը՝ օգտվելով մեր KOOS ծնկի գնահատման հաշվիչից։

Ինչպե՞ս է ընթանում վերականգնումը

Սրանք ծնկահոդի ամբողջական էնդոպրոթեզավորումից հետո բնորոշ փուլերն են։ Դոկտոր Ստեփանյանի և ձեր թերապևտի կազմած ձեր անհատական ծրագիրը կարող է տարբերվել։

1. Վիրահատության օրը

   Ոտքի վրա և շարժման մեջ

   Պացիենտների մեծ մասը մի քանի ժամ անց կանգնում է և քայլում քայլակով։ Շատերը տուն են գնում նույն օրը կամ հաջորդ առավոտ՝ ցավազրկմամբ, արյան նոսրացման ծրագրով և թերապիայի ժամանակացույցով։

2. 0–2-րդ շաբաթներ

   Նախ՝ շարժունակություն

   Ամենակարևորը ծունկը լրիվ ուղղելն ու այն աստիճանաբար ավելի ծալելն է։ Թերապիան կենտրոնանում է շարժունակության և քայլքի վրա, իսկ սառույցն ու ոտքը բարձր պահելը օգնում են վերահսկել այտուցը։

3. 2–6-րդ շաբաթներ

   Ուժի զարգացում

   Քայլակից անցնում եք ձեռնափայտի, ապա՝ ինքնուրույն քայլքի։ Սկսվում են ամրապնդման և հավասարակշռության վարժությունները։ Մարդկանց մեծ մասը կարող է վերադառնալ գրասենյակային աշխատանքի, իսկ մեքենա վարելը սովորաբար թույլատրվում է, երբ այլևս թմրադեղային ցավազրկողներ չեք ընդունում և կարող եք անվտանգ արձագանքել։

4. 6–12-րդ շաբաթներ

   Վերադարձ կյանքին

   Առօրյա գործերի մեծ մասը նորմալ է զգացվում։ Սովորաբար վերսկսվում են հեծանիվը, լողը, քայլքը և գոլֆը։ Այտուցն ու ձգվածության զգացումը կարող են պահպանվել մի քանի ամիս։

Ուժն ու հարմարավետությունը շարունակում են բարելավվել մինչև մեկ տարի։ Անմիջապես զանգահարեք գրասենյակ, եթե ունեք ջերմություն, աճող կարմրություն կամ արտադրություն, սրունքի ցավ կամ այտուց, կամ եթե ծունկը հանկարծ չի ծալվում կամ չեք կարողանում հենվել ոտքին։

Որտե՞ղ կարող եմ դիմել դոկտոր Ստեփանյանին

Դոկտոր Ստեփանյանը ծնկի խնդիրներով պացիենտներ է ընդունում Գլենդեյլում, Արևելյան Լոս Անջելեսում և Սանտա Ֆե Սփրինգսում։ Նա վիրահատում է Adventist Health Glendale, Glendale Memorial Hospital, Adventist Health White Memorial և White Memorial Montebello, Providence Saint Joseph Medical Center և Avalon Surgery Center հաստատություններում։

Աղբյուրներ

1. Skou ST, Roos EM, Laursen MB, et al. A randomized, controlled trial of total knee replacement. N Engl J Med. 2015;373(17):1597-1606. Journal article
2. Evans JT, Walker RW, Evans JP, Blom AW, Sayers A, Whitehouse MR. How long does a knee replacement last? A systematic review and meta-analysis of case series and national registry reports with more than 15 years of follow-up. Lancet. 2019;393(10172):655-663. Journal article
3. Australian Orthopaedic Association National Joint Replacement Registry. Hip, Knee & Shoulder Arthroplasty: 2026 Annual Report. Special chapter: Modelling the Lifetime Risk of Revision (Tables N27 and N39; data to 31 December 2025). Registry report