Առաջային խաչաձև կապանի (ACL) պատռվածքներ

Ի՞նչ է ACL-ի պատռվածքը

ACL-ը ծնկի չորս հիմնական կապաններից մեկն է։ Այն գտնվում է հոդի խորքում և թույլ չի տալիս, որ մեծ ոլոքոսկրը առաջ սահի և պտտվի ազդրոսկրի նկատմամբ։ Պատռվածքների մեծ մասը տեղի է ունենում առանց հարվածի, երբ ոտքը հենում եք և պտտվում, կամ անհաջող վայրէջք կատարում ցատկից այնպիսի մարզաձևերում, ինչպիսիք են ֆուտբոլը, բասկետբոլը, ամերիկյան ֆուտբոլը կամ դահուկասպորտը։ Դրանք կարող են առաջանալ նաև ծնկին ուղիղ հարվածից։

Պատռվածքները տատանվում են թեթև ձգումից մինչև լրիվ պատռվածք։ Լրիվ պատռվածքներն ինքնուրույն չեն լավանում, քանի որ կապանը գտնվում է հոդային հեղուկի մեջ։

Ինչպե՞ս է զգացվում ACL-ի պատռվածքը

Շատերը զգում կամ լսում են «չրխկոց», իսկ ծունկը մի քանի ժամվա ընթացքում այտուցվում է։ Ծունկը կարող է թույլ թվալ կամ «ծալվել» պտտվելիս կամ մայթից իջնելիս։ Մի քանի շաբաթ անց ուղիղ գծով քայլելը կարող է նորմալ թվալ, բայց կտրուկ շրջադարձերն ու պտույտները՝ ոչ։ Շատ դեպքերում միաժամանակ վնասվում է նաև մենիսկը, ինչը առաջացնում է ծնկի «կողպվելու» կամ «կառչելու» զգացում։

Արդյո՞ք վիրահատություն է պետք

Ոչ բոլորին։ Սուր ACL պատռվածքով 121 երիտասարդ, ակտիվ մեծահասակների մասնակցությամբ պատահականացված հետազոտության մեջ նրանք, ովքեր նախ անցել են կառուցվածքային վերականգնողական բուժում (վիրահատվել են միայն անհրաժեշտության դեպքում), երկու տարի անց ունեցել են ծնկի նույնպիսի ֆունկցիա, ինչ վաղ վերակառուցում անցածները։ Վերականգնողական խմբի մոտավորապես տասից չորսը երկու տարվա ընթացքում այնուամենայնիվ վիրահատվել են։¹ Հետազոտությունից բացառվել են այլ լուրջ վնասվածքներ ունեցողները, ուստի այն ամբողջական պատկեր չի տալիս բոլորի համար։

Վերակառուցում սովորաբար խորհուրդ է տրվում, երբ ծունկը շարունակում է «ծալվել» առօրյա կյանքում, երբ զբաղվում եք կտրուկ շրջադարձերով կամ պտույտներով սպորտաձևերով և ուզում եք վերադառնալ, երբ այլ կառույցներ, օրինակ՝ մենիսկը, նույնպես պատռված են և վերականգնելի, կամ երբ ձեր աշխատանքը կայուն ծունկ է պահանջում։

Ինչպե՞ս է կայացվում որոշումը

Դոկտոր Ստեփանյանը հաշվի է առնում՝

• Ձեր տարիքը, ակտիվությունը և այն սպորտը կամ աշխատանքը, որին ուզում եք վերադառնալ
• Արդյոք ծունկն անկայուն է զգացվում իրական կյանքում
• Զննության և ՄՌՏ-ի ժամանակ հայտնաբերված այլ վնասվածքներ, հատկապես մենիսկի և աճառի
• Ամիսներ տևող վերականգնմանը նվիրվելու ձեր պատրաստակամությունը
• Ձեր նպատակները, որոնք նույնքան կարևոր են, որքան նկարը

Ի՞նչ է կատարվում ACL-ի վերակառուցման ժամանակ

Պատռված կապանը հետ չի կարվում։ Փոխարենը այն փոխարինվում է փոխպատվաստուկով՝ ձեր սեփական օրգանիզմից (հաճախ ազդրի հետին մկանների, քառագլուխ մկանի կամ ծնկոսկրի ջլից) կամ դոնորից վերցված ջլի շերտով։ Դոկտոր Ստեփանյանը վիրահատությունը կատարում է արթրոսկոպիկ եղանակով՝ փոքր կտրվածքներով և տեսախցիկով։ Ազդրոսկրում և մեծ ոլոքոսկրում բացվում են անցքեր, փոխպատվաստուկն անցկացվում և ամրացվում է, իսկ մենիսկի պատռվածքները նույն վիրահատության ընթացքում վերականգնվում կամ հարթեցվում են։ Վիրահատությունն ամբուլատոր է։

Փոխպատվաստուկի ընտրությունն ազդում է վերականգնման, ուժի և կրկնակի պատռվածքի ռիսկի վրա, և դոկտոր Ստեփանյանը ձեզ հետ կքննարկի ձեր տարիքին և սպորտին համապատասխան տարբերակները։

Որքա՞ն է կրկնակի վնասվածքի հավանականությունը

Կրկնակի վնասվածքը իրական մտահոգություն է երիտասարդ մարզիկների մոտ։ Ռիսկը նվազում է, եթե սպորտին վերադառնալուց առաջ սպասեք, մինչև ուժի, հավասարակշռության և ցատկի թեստերը մոտենան նորմային։

Արժե՞ երկրորդ կարծիք ստանալ

Լավ միտք է, եթե ձեզ ասել են, որ վիրահատություն է պետք, և դուք վստահ չեք, կամ եթե ծունկն անկայուն է նախորդ ACL վիրահատությունից հետո։ Գրանցվեք այցի և բերեք ձեր ՄՌՏ-ն։

Ինչպե՞ս է ընթանում վերականգնումը

Սրանք դոկտոր Ստեփանյանի ֆիզիոթերապիայի ծրագրի բնորոշ փուլերն են ACL-ի վերակառուցման և մենիսկի վերականգնման համակցության դեպքում։ Միայն ACL-ի վերակառուցումից հետո վերականգնումը մի փոքր ավելի արագ է, և ձեր անհատական ծրագիրը կարող է տարբերվել։

1. 0–2-րդ շաբաթներ

   Հանգստացնել ծունկը

   Հենակներով ոտքի վրա դնում եք ձեր քաշի մոտ կեսը, իսկ ծնկակալը քայլելիս և քնելիս կողպված եք պահում ուղիղ դիրքում։ Նպատակներն են՝ ծնկի լրիվ ուղղում, ծալում մինչև 90°, այտուցի նվազում և քառագլուխ մկանի «արթնացում»։

2. 2–6-րդ շաբաթներ

   Շարժունակություն և քայլք

   Աշխատում եք ծունկը մինչև 125° ծալելու և նորմալ քայլելու ուղղությամբ։ Հենակներն ու ծնկակալը հանվում են, երբ քառագլուխ մկանը բավականաչափ ուժեղ է ծունկը վերահսկելու համար։ Սկսվում են հավասարակշռության վարժությունները։

3. 6–14-րդ շաբաթներ

   Ամրապնդում

   Կքանստումները, ոտքերի մամլիչը, աստիճանից իջնելու վարժությունները, հեծանիվն ու էլիպսային մարզասարքը զարգացնում են ուժը։ Վազելը դեռ արգելված է։

4. 14–22-րդ շաբաթներ

   Սկսել վազել

   Առաջ վազելու ծրագիրը սկսվում է, երբ կարողանում եք վերահսկել 20 սմ (8 դյույմ) բարձրությամբ աստիճանից իջնելը և անցնում եք ուժի թեստերը։ Ճարպկության և պլիոմետրիկ վարժությունները հաջորդում են, երբ ուժը բավարար է։

5. 22-րդ շաբաթից հետո

   Վերադարձ սպորտին

   Սկսվում են տվյալ սպորտաձևին հատուկ մարզումները։ Դոկտոր Ստեփանյանը թույլատրում է վերադառնալ սպորտին, երբ ցատկի թեստերը ցույց են տալիս ոտքերի միջև առնվազն 85% համաչափություն, և դուք այլևս վախ չեք զգում։ Շատ երիտասարդ մարզիկներ ավելի երկար են սպասում, քանի որ կրկնակի վնասվածքի ռիսկն ամենաբարձրն է սկզբում։

Դոկտոր Ստեփանյանի թերապևտները հետևում են նրա գրավոր ACL-ի վերակառուցման ծրագրին։ Եթե այստեղ գրվածը տարբերվում է ձեզ ասվածից, հետևեք ձեր անհատական ծրագրին։

Որտե՞ղ կարող եմ դիմել դոկտոր Ստեփանյանին

Դոկտոր Ստեփանյանը ծնկի խնդիրներով պացիենտներ է ընդունում Գլենդեյլում, Արևելյան Լոս Անջելեսում և Սանտա Ֆե Սփրինգսում։ Նա անցել է սպորտային բժշկության և արթրոսկոպիայի ֆելոուշիփ Պասադենայի Congress Orthopedic Group-ում։

Աղբյուրներ

1. Frobell RB, Roos EM, Roos HP, Ranstam J, Lohmander LS. A randomized trial of treatment for acute anterior cruciate ligament tears. N Engl J Med. 2010;363(4):331-342. Journal article