Ռոտատոր մանժետի պատռվածքներ

Ի՞նչ է ռոտատոր մանժետի պատռվածքը

Ռոտատոր մանժետը չորս մկանների խումբ է, որոնց ջլերը պատում են ուսի գունդը։ Միասին դրանք գունդը պահում են ծանծաղ հոդափոսի կենտրոնում և թույլ են տալիս բարձրացնել և պտտել ձեռքը։ Պատռվածքը նշանակում է, որ այդ ջլերից մեկը կամ մի քանիսը մաշվել են կամ պոկվել ոսկրին ամրացման տեղից։

Բժիշկները պատռվածքները նկարագրում են ըստ խորության։ Մասնակի հաստությամբ պատռվածքն անցնում է ջլի միայն մի մասով։ Լրիվ հաստությամբ պատռվածքն անցնում է ամբողջ ջլով։ Որոշ պատռվածքներ առաջանում են միանգամից՝ ընկնելուց կամ ծանր բեռ բարձրացնելուց։ Շատ ուրիշներ զարգանում են դանդաղ, երբ ջիլը մաշվում է տարիքի և օգտագործման հետ։

Ինչպե՞ս է զգացվում ռոտատոր մանժետի պատռվածքը

Մարդկանց մեծ մասը ցավ է զգում ուսի արտաքին մասում, որը կարող է տարածվել վերին բազկով ներքև։ Այն հաճախ ամենաուժեղն է գիշերը, հատկապես այդ կողքի վրա պառկելիս, և գլխից վեր կամ մեջքի հետև ձեռքը տանելիս։ Ձեռքը կարող է թույլ զգացվել կամ արագ հոգնել բարձրացնելիս։

Եթե ընկնելուց կամ վնասվածքից հետո հանկարծ չեք կարողանում բարձրացնել ձեռքը, շուտափույթ ստուգվեք՝ սպասելու փոխարեն, թե արդյոք կանցնի։

Արդյո՞ք վիրահատություն է պետք ռոտատոր մանժետի պատռվածքի դեպքում

Հաճախ՝ ոչ։ Աստիճանաբար առաջացած պատռվածքների դեպքում կառուցվածքային ֆիզիոթերապիայի ծրագիրը խելամիտ առաջին քայլ է։ Բազմակենտրոն հետազոտության մեջ, որին մասնակցել են վնասվածքի հետ չկապված լրիվ հաստությամբ պատռվածքներով 452 պացիենտներ, թերապիայի 6 և 12 շաբաթից հետո պացիենտները նշել են զգալի բարելավում, և հաջորդ երկու տարում չորսից մեկից էլ քիչն է ընտրել վիրահատությունը։ Նրանք, ովքեր այնուամենայնիվ վիրահատվել են, սովորաբար որոշել են վաղ։²

Cochrane-ի վերանայումը, որը միավորել է պատահականացված հետազոտությունները, եկել է նման եզրակացության. վարժություններով բուժման համեմատ՝ վերականգնումը մեկ տարի անց կարող է ցավի կամ ֆունկցիայի վրա քիչ կամ ոչ մի էական տարբերություն չտալ, թեև հեղինակները նշել են, որ ապացույցներն անորոշ են։¹ Հաշվի առեք, որ այդ հետազոտություններում ուսումնասիրվել են հիմնականում մեկ ջլի փոքր, տարիքային պատռվածքներ։ Դրանք ավելի քիչ բան են ասում վնասվածքից առաջացած պատռվածքների, մեծ պատռվածքների կամ երիտասարդ և շատ ակտիվ պացիենտների մասին։

Ոչ վիրահատական բուժումը սովորաբար համատեղում է նպատակային ամրապնդումը, ուսը գրգռող գործողությունների փոփոխումը, ցավի վերահսկումը և երբեմն՝ ներարկումը։

Ե՞րբ է վիրահատությունն իմաստավորված

Դոկտոր Ստեփանյանը ավելի հավանական է, որ վերականգնում խորհուրդ կտա, երբ՝

• Պատռվածքն առաջացել է հստակ վնասվածքից հետո, հատկապես եթե ձեռքն անմիջապես թուլացել է։
• Երիտասարդ կամ շատ ակտիվ եք, և պատռվածքն անցնում է ամբողջ ջլով։
• Ցավն ու թուլությունը պահպանվում են ֆիզիոթերապիայի լիարժեք կուրսից հետո։
• Պատռվածքը մեծ է կամ ներառում է մեկից ավելի ջիլ։
• Ձեր աշխատանքը կամ սպորտը կախված է ուժեղ և հուսալի ուսից։

Այս հարցի վերաբերյալ ամենաերկարատև պատահականացված հետազոտությունը 15 տարի հետևել է փոքր և միջին պատռվածքներով 103 պացիենտների։ Այն պացիենտները, որոնց ջլերը վերականգնվել են վաղ, ունեցել են ուսի ֆունկցիայի ավելի լավ գնահատականներ և ավելի քիչ ցավ, քան ֆիզիոթերապիայով սկսածները։ Թերապիայի խմբի 51 պացիենտներից 15-ն ի վերջո այնուամենայնիվ վիրահատվել են։ Միայն թերապիայով բուժված պացիենտների մոտ պատռվածքի միջին չափը մոտավորապես կրկնապատկվել է՝ մոտ 16 մմ-ից հասնելով մոտ 32 մմ-ի։ Ընդհանուր առողջության ցուցանիշները երկու խմբերում նման էին, և հետազոտությունը համեմատաբար փոքր էր։³

Եթե որոշեք չվիրահատվել, պատռվածքին պետք է հետևել ժամանակի ընթացքում, և որոշումը միշտ կարելի է վերանայել։ Ձեր տարիքը, պատռվածքի չափը և այն, ինչին ուզում եք վերադառնալ, ձևավորում են առաջարկությունը, և որոշումը կայացնում եք դոկտոր Ստեփանյանի հետ միասին։

Ի՞նչ է կատարվում վիրահատության ժամանակ

Վերականգնումների մեծ մասը կատարվում է արթրոսկոպիկ եղանակով՝ մի քանի փոքր կտրվածքով և տեսախցիկով։ Դոկտոր Ստեփանյանը պատռված ջիլը նորից ամրացնում է ոսկրին փոքր խարիսխներով և ամուր կարերով։ Որոշ պատռվածքներ չափազանց հին կամ մեծ են լիարժեք վերականգնման համար։ Այդ դեպքերում այլ տարբերակներ, այդ թվում՝ ուսահոդի հակադարձ էնդոպրոթեզավորումը, կարող են վերադարձնել ֆունկցիան։ Հնարավոր ռիսկերն են վարակը, կարծրացումը, շարունակվող ցավը, նյարդի վնասումը և ջլի չկպչելը ոսկրին։

Կարո՞ղ է վերականգնված ջիլը նորից պատռվել

Այո։ Վերականգնումը հաջող է միայն այն դեպքում, եթե ջիլը կպչում է ոսկրին, և երբեմն դա տեղի չի ունենում։ 31 բարձրորակ հետազոտությունների վերանայումը ցույց է տվել, որ հետազոտությունների պատկերներում վերականգնումների մոտավորապես 15–21%-ը նորից պատռվել էր՝ կախված նրանից, թե վիրահատությունից որքան ժամանակ անց են պացիենտները ստուգվել։⁴

Ապաքինումը կախված է ձեր տարիքից, պատռվածքի չափից, մկանի ճարպային փոխակերպման աստիճանից, վերականգնման կատարման եղանակից և վերականգնողական բուժման ընթացքից։ Առաջին շաբաթներում վերականգնված ջիլը պաշտպանելը և ժամանակացույցով առաջ շարժվելը տալիս են լավագույն հնարավորությունը, թեև ոչ ոք չի կարող արդյունք խոստանալ։

Արժե՞ երկրորդ կարծիք ստանալ

Տրամաբանական է դիմել, եթե ձեզ ասել են, որ վիրահատություն է պետք, և վստահ չեք, կամ եթե նախորդ վերականգնումից հետո ուսը դեռ ցավում է։ Դոկտոր Ստեփանյանը պարբերաբար ընդունում է պացիենտների՝ երկրորդ կարծիքի համար։ Գրանցվեք այցի և նշեք, որ ցանկանում եք երկրորդ կարծիք ստանալ։

Ինչպե՞ս է ընթանում վերականգնումը

Սրանք ռոտատոր մանժետի վերականգնումից հետո բնորոշ փուլերն են՝ ըստ դոկտոր Ստեփանյանի ֆիզիոթերապիայի ծրագրի։ Ձեր անհատական ծրագիրը կարող է տարբերվել։

1. 0–6-րդ շաբաթներ

   Վերականգնված հյուսվածքի պաշտպանություն

   Թևակապը կրում եք մշտապես, այդ թվում՝ քնելիս, և հանում եք միայն լվացվելու և վարժություններ անելու համար։ Նուրբ ճոճանակաձև շարժումները և արմնկի, դաստակի ու ձեռքի շարժումները թույլ չեն տալիս, որ ձեռքը կարծրանա։

2. 6–12-րդ շաբաթներ

   Շարժունակության վերականգնում

   Թևակապը հանվում է վեցերորդ շաբաթին։ Ձեր թերապևտը շարժում է ուսը աստիճանաբար ընդլայնվող ծավալով, ապա դուք սկսում եք ինքնուրույն բարձրացնել ձեռքը և օգտագործել այն ուսի բարձրությունից ցածր թեթև առօրյա գործերի համար։

3. 12–20-րդ շաբաթներ

   Ուժի զարգացում

   Շարժումների ծավալի սահմանափակումները վերացվում են, և սկսվում է ռոտատոր մանժետի և թիակի շրջակա մկանների ամրապնդումը։ Այս փուլում վազքը և հեծանիվը սովորաբար թույլատրված են։

4. 20-րդ շաբաթից հետո

   Վերադարձ սպորտին

   Դիմացկունության և սպորտին հատուկ աշխատանքը տանում է դեպի լիարժեք ակտիվություն։ Նետելու կամ ռակետով սպորտաձևերի ծրագիրը սովորաբար սկսվում է մոտ հինգ ամսից, իսկ կոնտակտային սպորտը՝ մոտ վեց ամսից, դոկտոր Ստեփանյանի թույլտվությունից հետո։

Ուժը կարող է շարունակել բարելավվել վիրահատությունից հետո մինչև մեկ տարի։ Դոկտոր Ստեփանյանի թերապևտները հետևում են նրա գրավոր ռոտատոր մանժետի վերականգնման ծրագրին. եթե այստեղ գրվածը տարբերվում է ձեզ ասվածից, հետևեք ձեր անհատական ծրագրին։

Որտե՞ղ կարող եմ դիմել դոկտոր Ստեփանյանին

Դոկտոր Ստեփանյանն ուսի խնդիրներով պացիենտներ է ընդունում Գլենդեյլում, Արևելյան Լոս Անջելեսում և Սանտա Ֆե Սփրինգսում։ Եթե ունեք ռենտգենյան նկարներ, ՄՌՏ կամ ուլտրաձայնային հետազոտություն, բերեք պատկերներն ու եզրակացությունները ձեր այցին։

Աղբյուրներ

1. Karjalainen TV, Jain NB, Heikkinen J, et al. Surgery for rotator cuff tears. Cochrane Database Syst Rev. 2019;12(12):CD013502. PubMed
2. Kuhn JE, Dunn WR, Sanders R, et al. Effectiveness of physical therapy in treating atraumatic full-thickness rotator cuff tears: a multicenter prospective cohort study. J Shoulder Elbow Surg. 2013;22(10):1371-1379. PubMed
3. Moosmayer S, Lund G, Seljom US, et al. Fifteen-year results of a comparative analysis of tendon repair versus physiotherapy for small-to-medium-sized rotator cuff tears: a concise follow-up of previous reports. J Bone Joint Surg Am. 2024;106(19):1785-1796. Journal article
4. Longo UG, Carnevale A, Piergentili I, et al. Retear rates after rotator cuff surgery: a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord. 2021;22(1):749. Journal article